Ondersteuning bij Arbowet

Arbodeskundigen (kerndeskundigen)

Werkgevers moeten samenwerken met kerndeskundigen (soms ook wel arbodeskundigen genoemd). Kerndeskundigen adviseren over het verbeteren van de arbeidsomstandigheden. Zij controleren ook de risico-inventarisatie en –evaluatie (RI&E). Alle kerndeskundigen moeten gecertificeerd zijn.

Er zijn 4 soorten kerndeskundigen

• De bedrijfsarts
  • Bedrijfsartsen zijn zorgverleners. Daarom staan alle bedrijfsartsen in het BIG-register. Zij kunnen werkgevers op verschillende manieren ondersteunen. Bijvoorbeeld met verzuimbegeleiding en preventieve taken, zoals:
    • Aanstellingskeuringen. Hierbij onderzoekt de bedrijfsarts de fysieke en psychische gezondheid van een werknemer voordat deze wordt aangenomen.
    • Het periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek (PAGO). Bij een PAGO zoekt de bedrijfsarts naar mogelijke risico’s voor de gezondheid en veiligheid op het werk met het oog op het voorkomen van deze risico’s. De bedrijfsarts is de enige kerndeskundige die een PAGO mag uitvoeren.
• De veiligheidsdeskundige
  • Een veiligheidskundige adviseert over veiligheid op het werk en over hoe ongevallen kunnen worden voorkomen.
• De arbeidshygiënist
  • Een arbeidshygiënist adviseert de werkgever hoe hij of zij kan voorkomen dat de werkomgeving schadelijk is voor de gezondheid. Denk aan gevaarlijke stoffen die tijdens het werk vrijkomen, fysische factoren of fysieke belasting.
• De arbeids- en organisatiedeskundige
  • De arbeids- en organisatiedeskundige adviseert de werkgever over verschillende onderwerpen en richt zich op het optimaliseren van de werkomstandigheden. Bijvoorbeeld het verlagen van werkstress of voorkomen van ongewenst gedrag.

Iedere werkgever moet een overeenkomst met een arbodienst of bedrijfsarts hebben. Dit is het wettelijk verplichte basiscontract. Kerndeskundigen krijgen door het basiscontract de ruimte om – vanuit hun expertise – de juiste zorg te verlenen.

Het kan ingewikkeld zijn om een kerndeskundige in te schakelen. Het 8-stappenplan helpt werkgevers om hier goede keuzes in te maken.

Maatwerk- en vangnetregeling

Werkgevers kunnen een kerndeskundige inhuren via een arbodienst. Dat wordt ook wel een vangnetregeling genoemd. Werkgevers kunnen er ook voor kiezen om zelf te bepalen wie hen ondersteunt. Dat noem je een maatwerkregeling. Dat mag onder een aantal voorwaarden:

• als dit zo is afgesproken in de cao;
• als de ondernemingsraad (OR) of personeelsvertegenwoordiging (PVT) hier toestemming voor heeft gegeven.

Als er sprake is van een maatwerkregeling mogen ook eigen werknemers worden opgeleid tot kerndeskundige. Let op: dit mag alleen met schriftelijke toestemming van de vakbond, OR of PVT.

Andere deskundigen inschakelen

In sommige gevallen kunnen werknemers ook andere deskundigen inschakelen. Bijvoorbeeld een bedrijfspsycholoog of -fysiotherapeut. De werkgever moet dit wel eerst afspreken met de OR of PVT.

Andere deskundigen inschakelen

In sommige gevallen kunnen werknemers ook andere deskundigen inschakelen. Bijvoorbeeld een bedrijfspsycholoog of -fysiotherapeut. De werkgever moet dit wel eerst afspreken met de OR of PVT.

RI&E

Bedrijven met meer dan 25 werknemers moeten de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) altijd door een kerndeskundige laten controleren. In de RI&E moet bijvoorbeeld staan hoe werknemers een kerndeskundige kunnen inschakelen. Bedrijven met maximaal 25 werknemers die volgens een erkend RI&E-instrument voor hun branche werken, hoeven de RI&E niet door een kerndeskundige te laten controleren.

Kerndeskundigen moeten de RI&E altijd kunnen lezen. Ook als er bedrijfsgeheimen in de RI&E staan. Zij moeten wél vertrouwelijk met die informatie omgaan. De werkgever kan er daarom voor kiezen om de kerndeskundige een geheimhoudingsverklaring te laten ondertekenen.

Basiscontract

Iedere werkgever moet beschikken over een eigen overeenkomst met een arbodienst of bedrijfsarts: het basiscontract. In het basiscontract worden werkafspraken gemaakt voor de taken waarvoor de werkgever zich volgens de Arbowet moet laten bijstaan door kerndeskundigen. De werkgever kan een basiscontract (laten) opstellen via een vangnetregeling en in bepaalde situaties via een maatwerkregeling.

Zie ook

• Wat is het basiscontract?
• Basiscontract en de vangnetregeling
• Basiscontract en de maatwerkregeling
• Waar moet het basiscontract aan voldoen?
• Basispluscontract
• Handige links

Bedrijfsarts

Alle werkenden moeten toegang hebben tot een bedrijfsarts. Een bedrijfsarts is een medisch erkend specialist op het gebied van werk en gezondheid, en speelt een belangrijke rol bij de duurzame inzetbaarheid van werkenden.

Zie ook

• Wat zegt de wet over de bedrijfsarts?
• Rol van bedrijfsarts bij ziekte en re-integratie
• Het basiscontract en de bedrijfsarts
• Second opinion

Klinisch arbeidsgeneeskundige

Klinisch arbeidsgeneeskundigen zijn gespecialiseerd in het diagnosticeren en behandelen van patiënten met complexe ziekten door werk. Ze werken hierin vaak samen met andere medisch specialisten – zoals de bedrijfsarts. Klinisch arbeidsgeneeskundigen spelen een belangrijke rol in de samenwerking tussen de reguliere zorg en bedrijfsgezondheidszorg.

Verschil tussen een bedrijfsarts en een klinisch arbeidsgeneeskundige

De bedrijfsarts behoort tot de bedrijfsgezondheidszorg en speelt een belangrijke rol bij de duurzame inzetbaarheid van werkenden. Een bedrijfsarts is een erkend medisch specialist op het gebied van werk en gezondheid. Doorgaans is de bedrijfsarts het eerste aanspreekpunt voor hulpbehoevende werknemers. Alle werkenden met een werkgever moeten toegang hebben tot een bedrijfsarts.

Indien een bedrijfsarts niet kan voldoen in de benodigde hulpverlening aan een werknemer, kan een klinisch arbeidsgeneeskundige geraadpleegd worden.

Een klinisch geneeskundige kan in de arm worden genomen als:

• er geen goede diagnostiek kan plaatsvinden door een medisch specialist zoals de bedrijfsarts of huisarts;
• een werknemer faciliteiten nodig heeft waarover een medisch specialist en/of werkgever niet beschikt;
• er specialistische expertise, kennis en zorg nodig is.

In vergelijking met een medisch specialist – zoals bijvoorbeeld de bedrijfsarts – heeft een klinisch arbeidsgeneeskundige meer specialistische kennis van diverse (oorzaken van) ziekten door werk. In overleg met de bedrijfsarts en/of werkgever kan de klinisch arbeidsgeneeskundige bovendien invloed uitoefenen op de arbeidsparticipatie van een werknemer.

Verwijzing naar de klinisch arbeidsgeneeskundige

Het verwijzen naar een klinisch arbeidsgeneeskundige vindt plaats door verwijzing via een bedrijfsarts, verzekeringsarts, huisarts of specialist. Deze route van verwijzing is afhankelijk van de diagnose en verschilt per specialisme. De meeste verwijzingen worden gedaan door de bedrijfsarts of de verzekeringsarts. Deze toegang is niet mogelijk voor werkenden zonder werkgever als zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers), werklozen en vrijwilligers. In dit geval kan de huisarts of specialist een verwijzing geven naar de klinisch arbeidsgeneeskundige.

Zie ook

• Arbocuratieve samenwerking

Maatwerkregeling en vangnetregeling

Een werkgever is verantwoordelijk voor een goed arbo- en verzuimbeleid. Hij dient zich daarbij te laten ondersteunen door een arbodienst en/of deskundigen. De werkgever moet daartoe een overeenkomst sluiten.

In de meeste gevallen zal de werkgever een basiscontract afsluiten bij een arbodienst op grond van de ‘vangnetregeling’. Bij de vangnetregeling sluit de werkgever een contract af met één gecertificeerde arbodienst. In sommige situaties kan de werkgever zelf bepalen door wie hij zich laat ondersteunen bij het uitvoeren van zijn taken volgens de Arbowet.

Er wordt dan gebruik gemaakt van de ‘maatwerkregeling’. Er moet dan ten minste één bedrijfsarts beschikbaar zijn voor verzuimbegeleiding, Periodiek Arbeidsgezondheidskundig Onderzoek (PAGO), aanstellingskeuringen en het (open) spreekuur.

In de animatie wordt uitgelegd bij welke taken deskundige ondersteuning verplicht is. Ook de verschillen tussen de maatwerkregeling en de vangnetregeling komen aan bod:

Zie ook

• Deskundige ondersteuning bij vijf arbotaken
• Vangnetregeling
• Maatwerkregeling

Ondernemingsraad (OR)

De ondernemingsraad (OR) vertegenwoordigt de belangen van het personeel in een bedrijf. De OR mag meedenken over bedrijfseconomische en sociale aangelegenheden en kan door middel van advisering of instemming invloed uitoefenen op de bedrijfsvoering. Ondernemingen met 50 of meer medewerkers zijn verplicht een ondernemingsraad (OR) te hebben.

Een OR bestaat uit medewerkers die zijn gekozen door hun collega’s. De raad voert namens het personeel overleg met de bestuurder van de onderneming. Dat is meestal de directeur. Zo hebben werknemers inspraak (of: medezeggenschap) in de bedrijfsvoering. De OR heeft bijvoorbeeld instemmingsrecht op regelingen over arbeidsomstandigheden en arbeids- en rusttijden. Ook heeft de OR als taak de naleving van deze afspraken te bevorderen.

Medezeggenschap in kleine ondernemingen

Ondernemingen met minimaal 10 en minder dan 50 medewerkers kunnen ervoor kiezen om een personeelsvertegenwoordiging (PVT) in te stellen. Als de meerderheid van de medewerkers daarom vraagt, is dit verplicht. Is er geen OR of PVT? Dan moet de ondernemer het personeel minimaal 2 keer per jaar inspraak en informatie geven tijdens een personeelsvergadering (PV).

Zie ook

• Wat zegt de wet over ondernemingsraden?
• Tips en documenten

Preventiemedewerker

De preventiemedewerker is een medewerker die zich bezighoudt met veiligheid en gezondheid op de werkvloer. Deze medewerker adviseert over arbeidsrisico’s en maatregelen. Het doel is het beperken of wegnemen van die risico’s. De preventiemedewerker is onder andere betrokken bij het opstellen van de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) en het uitvoeren van de maatregelen uit het bijbehorende plan van aanpak. Hij of zij speelt een verbindende rol tussen werkgever en werknemers. Het is belangrijk dat de preventiemedewerker een veilig en toegankelijk aanspreekpunt is voor werknemers.

De preventiemedewerker werkt samen met de bedrijfsarts, arbodienstverleners en ondernemingsraad (OR) of personeelsvertegenwoordiging (PVT). Elk bedrijf moet minimaal één preventiemedewerker aanwijzen.

Zie ook

• Handige tools, instrumenten en links
• Wat zegt de wet over de preventiemedewerker?

Vertrouwenspersoon

Werknemers kunnen op hun werk geconfronteerd worden met vormen van ongewenst gedrag, zoals pesten, seksuele intimidatie, discriminatie en agressie. Het is prettig als een getroffen werknemer met zijn problemen terecht kan bij een vertrouwenspersoon binnen het bedrijf.

Beleid tegen psychosociale belasting

Bedrijven zijn volgens de Arbowet verplicht om hun werknemers te beschermen tegen psychosociale arbeidsbelasting. Zij moeten hiervoor een beleid opstellen en ook daadwerkelijk uitvoeren. Het aanstellen van een vertrouwenspersoon kan een belangrijk onderdeel van dit beleid zijn.

Een vertrouwenspersoon is er voor medewerkers die meldingen of klachten hebben over ongewenst gedrag zoals:

• agressie en geweld
• seksuele intimidatie/ongewenste intimiteiten
• pesten
• discriminatie

De taken van een vertrouwenspersoon bestaan onder andere uit:

• Het verzorgen van eerste opvang van werknemers die zijn lastiggevallen en die hulp en advies nodig hebben.
• Het nagaan of een oplossing in de informele sfeer mogelijk is.
• Het slachtoffer informeren over andere oplossingsmogelijkheden, zoals klachtenprocedures.
• Het desgewenst begeleiden, als de werknemer de zaak aan de orde wil stellen bij een klachtencommissie of leiding van een onderneming.
• Het doorverwijzen naar andere hulpverlenende instanties, bijvoorbeeld een mediator.
• Het geven van voorlichting over de aanpak van ongewenst gedrag.
• Het adviseren en ondersteunen van leidinggevenden en management bij het voorkomen van ongewenst gedrag.
• Het registreren van gevallen van ongewenst gedrag.

Een vertrouwenspersoon gaat altijd vertrouwelijk om met de informatie van werknemers. Er is een geheimhoudingsplicht.

Aanstellen vertrouwenspersoon

Bedrijven kunnen, in overleg met de ondernemingsraad, kiezen voor een interne of externe vertrouwenspersoon:

• buiten het bedrijf: bijvoorbeeld via de arbodienstverlener of brancheorganisatie;
• binnen het bedrijf: een eigen medewerker die opgeleid wordt tot vertrouwenspersoon of speciaal hiervoor is aangesteld (vooral bij grote organisaties).

Het is niet verstandig om een bedrijfsmaatschappelijk werker of personeelsfunctionaris, naast de reguliere taak, aan te stellen als vertrouwenspersoon. Dit kan conflicten in de reguliere taken tot gevolg hebben.

Aandachtspunten

• Afhankelijk van de samenstelling van het personeelsbestand kan een bedrijf ervoor kiezen om meerdere vertrouwenspersonen aan te stellen. Hierbij kan gelet worden op geslacht, leeftijd of afkomst, zodat het slachtoffer terecht kan bij iemand waarbij hij zich het best op zijn gemak voelt.
• Zorg ervoor dat de vertrouwenspersoon het bedrijf goed kent en gemakkelijk toegankelijk is voor de werknemers.
• Geef de vertrouwenspersoon een eigen kamer die afgesloten kan worden.
• Naast het aanstellen van een vertrouwenspersoon is het van belang dat een bedrijf een duidelijk beleid heeft tegen ongewenst gedrag en zelf het goede voorbeeld geeft. Voorkomen blijft immers beter dan genezen.

Bekijk hieronder de animatie over de rol van de vertrouwenspersoon.

Zie ook

• Nuttige links en documenten