Veiligheid op het werk

Arbeidsmiddelen

Onder arbeidsmiddelen vallen alle hulpmiddelen die bij het werk gebruikt worden, variërend van eenvoudig gereedschap tot machines en componenten van procesinstallaties. Om veilig en gezond te kunnen werken dienen arbeidsmiddelen in goede staat te verkeren en op de juiste wijze te worden gebruikt. Naleving van de voorschriften voor arbeidsmiddelen is een verplichting van zowel werkgevers als werknemers.

Zie ook

• TNO rapport essentiële V&G eisen voor industriële machines uitgerust met machine learning
• TNO rapport Essential H&S requirements for industrial machines equipped with machine learning
• Gebruik van arbeidsmiddelen
• Onderhoud van arbeidsmiddelen
• Keuring van arbeidsmiddelen
• Drukapparatuur keuringen en CE-markeringen

Arbeidsongevallen

Jaarlijks raakt in bedrijven nog steeds een te groot aantal werknemers gewond door ongevallen. We spreken dan van een arbeidsongeval of bedrijfsongeval. Het is belangrijk om deze ongevallen te voorkomen en te leren van hoe ze ontstaan. Want elke werknemer moet gezond en veilig kunnen werken.

Het uitgangspunt van de Arbowet is dat ieder bedrijf verantwoordelijk is voor de naleving van de arboregels voor de eigen medewerkers. Het voorkomen van ongevallen en onveilige situaties op het werk is daarbij een voorwaarde. De wet beschrijft de rechten en plichten van zowel werkgever als werknemer op het gebied van arbeidsomstandigheden.

Wat is een arbeidsongeval?

Een arbeidsongeval is een ongeluk tijdens het werk. De Arbowet omschrijft dit als een gebeurtenis op het werk of in werktijd die onmiddellijk leidt tot schade aan de gezondheid. Het kan gaan om een ongeval in een bedrijf, in een instelling of op een (bouw)locatie. Ook als de werknemer onderweg is voor het werk kan een ongeluk een arbeidsongeval zijn. Gebeurt er een ongeluk tijdens woon-werkverkeer, dan is dit meestal geen arbeidsongeval, omdat het niet onder werktijd is gebeurd.

Meldingsplicht arbeidsongevallen

Arbeidsongevallen moet de werkgever volgens de Arbowet direct melden aan de Nederlandse Arbeidsinspectie.

Arbeidsongevallen moeten worden gemeld als:

• het slachtoffer wordt opgenomen in het ziekenhuis;
• er sprake is van blijvend letsel;
• het slachtoffer is overleden aan de gevolgen van het ongeval.

Onder ‘ziekenhuisopname’ geldt ook een (dag)opname van slechts enkele uren. Bijvoorbeeld voor een operatie of ingreep door een specialist, (plastisch) chirurg of orthopeed. Onder ‘blijvend letsel’ worden ook chronische lichamelijke en psychische klachten verstaan.

Wanneer later pas blijkt dat er sprake is van een ziekenhuisopname of blijvend letsel, dan moet de werkgever het ongeval alsnog direct melden zodra dit bekend is.

Twijfelt u of het arbeidsongeval moet worden gemeld? Meld dan het ongeval. De Nederlandse Arbeidsinspectie beoordeelt of het ongeval meldingsplichtig is.

Meer informatie over het melden van arbeidsongevallen is te vinden bij de veelgestelde vragen van de Nederlandse Arbeidsinspectie.

Ongevalsonderzoek

Een ongevalsonderzoek vindt zo snel mogelijk na de melding van een arbeidsongeval plaats. De Arbeidsinspectie vraagt dan altijd om de ongevalssituatie zo veel mogelijk ongewijzigd te laten. De inspecteur kan zich dan een goed beeld vormen over het ongeval.

Nadat de inspecteur zich een beeld heeft gevormd over het ongeval kan deze de werkgever vragen om zelf verder onderzoek te doen. In uitzonderingsgevallen kan de Arbeidsinspectie besluiten om dit zelf te doen. Wanneer er een dodelijk ongeval heeft plaatsgevonden of een ongeval met een kind (15 jaar en jonger) of jeugdige (16- en 17-jarigen), wordt dit altijd in zijn geheel onderzocht door een inspecteur van de Arbeidsinspectie.

Eigen onderzoek en verbeterplan

Het eigen onderzoek door de werkgever moet duidelijk maken hoe het ongeval heeft kunnen gebeuren en wat de directe en achterliggende oorzaken zijn. Op basis van het onderzoek maakt de werkgever een werkgeversrapportage met verbeterplan, die wordt beoordeeld door de Arbeidsinspectie. Wanneer de rapportage en het verbeterplan voldoende inzichten geven aan de Arbeidsinspectie, wordt het onderzoek afgesloten. Tijdens de vervolginspectie wordt gecontroleerd of de werkgever de acties en maatregelen uit het verbeterplan heeft uitgevoerd. Zo niet, dan zal de Arbeidsinspectie handhaven.

Als de rapportage onvoldoende is, zal de Arbeidsinspectie het onderzoek zelf verder oppakken. Bij overtreding van de wettelijke regels kan de inspecteur een boeterapport opmaken. De werkgever kan dan een boete krijgen en moet maatregelen nemen om herhaling van het ongeval te voorkomen.

Strafrechtelijk onderzoek

Bij zeer ernstige en dodelijke ongevallen doet de Nederlandse Arbeidsinspectie onderzoek onder leiding van het Openbaar Ministerie (OM). Wanneer er een strafbaar feit is, wordt er proces-verbaal opgemaakt, dat wordt doorgestuurd naar het OM.

Zelfinspectie ongevalsonderzoek

De Arbeidsinspectie heeft een handreiking ontwikkeld voor werkgevers die zelf onderzoek doen naar het ongeval: de zelfinspectie Ongevalsonderzoek. Zo kunnen werkgevers voordat ze de rapportage indienen controleren of alle stappen uit het ongevalsonderzoek zijn doorlopen.

Tips

• Spreek mensen aan op hun onveilig gedrag.
• Zorg ervoor dat het telefoonnummer van ambulance, brandweer en de Arbeidsinspectie altijd binnen handbereik is.
• Neem voldoende preventieve maatregelen om een ongeval te voorkomen.
• Geef werknemers duidelijke informatie en instructies over veilig werken, zorg er ook voor dat ze zich hieraan houden.

Wil je alle tips bij elkaar zien, download dan het boekje met tips over arbeidsongevallen.

Hoe leer je van ongevallen binnen een bedrijf?

Onderstaande animatie legt uit hoe je leert van ongevallen binnen het eigen bedrijf, maar ook van ongevallen bij andere bedrijven.

Zie ook

• Documenten

Bedrijfsnoodplan

Een bedrijfsnoodplan – ook wel calamiteitenplan genoemd – is een draaiboek. Daarin staat nauwkeurig aangegeven wat medewerkers moeten doen bij calamiteiten. In een bedrijfsnoodplan staan alle maatregelen en voorzieningen die een bedrijf heeft getroffen om adequaat te kunnen reageren op calamiteiten en noodsituaties. Het maakt inzichtelijk wie welke taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden heeft. Ook staat erin hoe de afstemming met hulpdiensten is geregeld.

Het hebben van een bedrijfsnoodplan is voor sommige bedrijven wettelijk verplicht. Lees meer over wettelijke verplichtingen op de pagina ‘Wat zegt de wet over bedrijfsnoodplan?’. Welke onderdelen moet een bedrijfsnoodplan bevatten en wie is waar verantwoordelijk voor? Dat lees je op de pagina ‘Bedrijfsnoodplan in de praktijk’.

Bedrijfshulpverleners (bhv’ers)

Voor de uitvoering van een bedrijfsnoodplan moet het bedrijf kunnen terugvallen op een goed opgeleid en voorbereid team van bedrijfshulpverleners (bhv’ers). Een bhv’er is een werknemer die is opgeleid om bij gevaarlijke situaties medewerkers en gasten hulp te verlenen.

Zie ook

• Automatische Externe Defibrillator (AED)
• Wat zegt de wet over bedrijfsnoodplan?
• Bedrijfsnoodplan in de praktijk

Brandveiligheid

Een brand kan onherroepelijke gevolgen hebben voor de veiligheid en gezondheid van mensen die in het gebouw werken, de buurtbewoners, en zelfs mensen in de verre omtrek, als er bijvoorbeeld sprake is van vrijgekomen giftige stoffen. Daarom hanteren de landelijke en de gemeentelijke overheid strenge voorschriften voor het ontwerp, de inrichting en de bouw van een bedrijfspand. Mensen die in een brandgevaarlijke omgeving werken moeten alle risico’s en regels voor veilig werken kennen.

Zie ook

• Brandpreventie
• Blusmiddelenkeuring
• Brandblusser

Calamiteit

Een brand, een bedrijfsongeval of een lekkage van gevaarlijke stoffen kan escaleren tot een bedreigende situatie. Met een bedrijfsnoodplan en een goed voorbereid crisisteam kan bedrijfsschade en het menselijk leed zoveel mogelijk worden beperkt.

Calamiteiten

Een calamiteit is lang niet altijd een grootschalige ramp. Het is een situatie die een gevaar oplevert voor een bedrijf, de werknemers, het milieu en de omgeving. Dit kan bijvoorbeeld een uitslaande brand zijn, een zwaar bedrijfsongeval of een lekkage van gevaarlijke stoffen. Een calamiteit kan zomaar optreden, ook als de nodige voorzorgsmaatregelen zijn getroffen.

Wetgeving

Volgens artikel 15 van de Arbowet is elke werkgever of organisatie in Nederland verplicht een bedrijfshulpverlener (bhv’er) te hebben.

Bedrijfsnoodplan

Daarnaast maakt een bedrijfsnoodplan (calamiteitenplan) duidelijk welke scenario’s er in werking treden in geval van nood en wie daarbij verantwoordelijk is voor de bijkomende taken. Het bedrijfsnoodplan bestaat uit:

• instructies;
• instructieplan;
• alarmering;
• verzamelplaats; en
• tekeningen.

Een checklist helpt bij het opstellen van een goed calamiteitenplan.

Tips

Tips om goed voorbereid te zijn op calamiteiten:

• Zorg voor voldoende bedrijfshulpverleners (bhv’ers) die goed opgeleid en getraind zijn. Zij moeten in geval van nood de eerste hulp verlenen, een beginnende brand bestrijden en collega’s en gasten evacueren.
• Ga na of de veiligheidssignalering op orde is.
• Zorg voor voldoende, veilige en goed herkenbare vluchtroutes. Hoe meer mogelijkheden er zijn om voor de brand te vluchten, des te kleiner de kans dat iemand door het vuur wordt ingesloten.
• Zorg voor voldoende en direct bruikbare blusmiddelen.
• Geef medewerkers een goede instructie over wat zij moeten doen in geval van een calamiteit.
• Oefen regelmatig met de werknemers hoe te handelen in een noodsituatie.

Arbeidsongeval melden bij de Nederlandse Arbeidsinspectie

Werkgevers zijn verplicht om een arbeidsongeval te melden bij de Nederlandse Arbeidsinspectie. Deze meldingsplicht geldt niet alleen voor eigen werknemers, maar ook voor personen die onder gezag bij de werkgever werkzaam zijn, zoals uitzendkrachten.

Gezond- en veiligheidscultuur

Vind je gezond en veilig werken belangrijk? Heb je je Arbobeleid op orde, maar merk je dat het werk niet altijd op gezonde en/of veilige manier gebeurt? Wil je nadenken over wat je nog meer kan doen om het werk van je medewerkers op een gezonde en veilige manier uit te voeren? Via de onderstaande links vind je daar meer informatie over.

Interessante links

• Cultuurtool Gezond en Veilig Werken
• Kennis vergroten
• Inzicht verkrijgen en aan de slag
• Leren van goede praktijken
• Documenten

Instrumenten voor meer veiligheid op het werk

Het is voor alle bedrijven belangrijk aandacht te besteden aan veiligheid op de werkvloer. Vanuit verschillende instanties worden instrumenten en visies ontwikkeld om hier concreet mee aan de slag te kunnen. Hieronder zijn verschillende instrumenten verzameld die ondersteunen in de verbetering van de arbeidsveiligheid. Ontwikkeld door het ministerie van SZW, onder andere onder de vlag van het Actieplan Arbeidsveiligheid, het Programma Zelfregulering Gezond en Veilig Werken, maar ook door partners en andere partijen.

Tien tips op weg naar arbeidsveiligheid

Deze tien tips maken de belangrijkste ingrediënten zichtbaar die bijdragen tot arbeidsveiligheid op de werkvloer: van de houding van de medewerkers en de leidinggevenden tot het zichtbaar maken van goede resultaten en het borgen van de veiligheidscultuur in de organisatie. Van al deze tips zijn ook filmpjes gemaakt.

Twaalf stappen om arbeidsveiligheid een plek te geven binnen de organisatie

Dit stappenplan toont bedrijven 12 stappen die genomen dienen te worden om arbeidsveiligheid een actieve plaats in de organisatie te laten innemen. Het plan richt zich op alle lagen van de organisatie: van het management en de preventiecoördinatoren tot de medewerkers. Daarnaast besteedt het stappenplan aandacht aan het analyseren, inspecteren en observeren van veiligheidsrisico’s.

Resilience in vijf stappen

‘Resilience in vijf stappen’ is een methode van het RIVM om succesvol en veerkrachtig om te kunnen gaan met onverwachte situaties en onvoorziene risico’s.

Veiligheidsladder

De veiligheidsladder is een beoordelingsmethode om het veiligheidsbewustzijn en bewust veilig handelen in bedrijven te meten en continu te verbeteren. Als het goed is, leidt de ladder tot het Veilig Bewust Certificaat.

Lees hier meer over de veiligheidsladder of ga naar de webtool veiligheidsladder. Daar kun je voor 30 dagen gratis toegang toe krijgen. Vervolgens kun je de vragenlijst binnen jouw bedrijf of branche uitzetten.

Hoe leer je van ongevallen binnen een bedrijf?

Jaarlijks raakt in bedrijven nog steeds een groot aantal werknemers gewond door ongevallen. Ongevallen voorkomen en leren van hoe ze ontstaan, zou dan ook prioriteit moeten hebben. Onderstaande animatie legt uit hoe je leert van ongevallen binnen jouw eigen bedrijf, maar ook van ongevallen bij andere bedrijven.

Oorzaken ongevallen

Arbeidsongevallen kunnen verschillende oorzaken hebben. Meestal is de oorzaak afhankelijk van het type ongeval. Een aanrijding door een voertuig zal een andere oorzaak kennen dan een ongeval met een scherp voorwerp.

Bij oorzaken kan bijvoorbeeld gekeken worden naar kenmerken van de werknemer (onder andere geslacht, leeftijd, soort dienstverband), maar ook naar het gebruik van materialen. Tevens kunnen omgevingsfactoren, die vallen onder verantwoordelijkheid van de werkgever, een rol spelen bij arbeidsongevallen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de inrichting van een werkterrein. Informatie over de belangrijkste oorzaken van diverse arbeidsongevallen kan helpen bij de preventieve maatregelen ervan.

Hoe leer je van arbeidsongevallen binnen een bedrijf?

Jaarlijks raakt in bedrijven nog steeds een groot aantal werknemers gewond door ongevallen. Ongevallen voorkomen en leren van hoe ze ontstaan, zou dan ook prioriteit moeten hebben. Onderstaande animatie legt uit hoe je leert van ongevallen binnen jouw eigen bedrijf, maar ook van ongevallen bij andere bedrijven.

Zie ook

• Arbobalans 2014
• Vallen
• Aanrijding
• Gevaarlijke atmosfeer
• Machines en handgereedschap
• Andere vormen van contact met voorwerpen
• Gevaarlijke stoffen, brand en explosie
• Agressie en extreme krachtinspanning
• Documenten

Verkeersongeval tijdens werktijd

Een verkeersongeval tijdens werktijd geldt als een arbeidsongeval. De werkgever moet direct een melding maken bij de Nederlandse Arbeidsinspectie als de medewerker in het ziekenhuis ligt, blijvend letsel heeft opgelopen of overleden is. Hierop volgt een ongevallenonderzoek.

De werkgever is in principe aansprakelijk voor de gevolgen van een verkeersongeval in werktijd. Dit geldt niet voor een verkeersongeval tijdens woon-werkverkeer.

Verkeersongeval, werk of privé?

• In werktijd betreft het een arbeidsongeval.
• Tijdens woon-werkverkeer gaat het om een een privé-ongeval.
• In privé-tijd met een bedrijfsauto is het een privé-ongeval.
• In de tijd direct van huis naar een klant is het een arbeidsongeval.

Verplichtingen bij een verkeersongeval

Wanneer er sprake is van een verkeersongeval tijdens werktijd, moet de werknemer dit direct melden bij de werkgever. Deze heeft op zijn beurt de plicht de Arbeidsinspectie in te lichten, zoals is omschreven in artikel 9 van de Arbowet. Andere momenten waarbij de Arbeidsinspectie betrokken moet worden zijn:

• verkeersongevallen op het bedrijfsterrein;
• ongevallen bij laden en lossen; en
• ongevallen bij of als gevolg van wegwerkzaamheden.

Op het niet melden van een verkeersongeval staat een boete van maximaal 4.500 euro.

Aansprakelijkheid

De werkgever is in principe aansprakelijk voor de schade die ontstaat door een verkeersongeval in werktijd. Dit geldt voor schade aan de auto en voor lichamelijk letsel. Als de werknemer voor zijn werk in zijn eigen auto rijdt, dan draait de werkgever ook voor de schade op. De aansprakelijkheid vervalt als het verkeersongeval is ontstaan door opzet of roekeloos gedrag van de medewerker.

Tips

• De werkgever kan met zijn medewerkers afspraken maken over de verdeling van de aansprakelijkheid als de schade door de medewerker is veroorzaakt. Deze afspraak moet worden vastgelegd in de arbeidsovereenkomst en mag alleen als de medewerker verzekerd is voor de schade.
• Geef informatie over veilig rijden en de gevolgen van een ongeluk.
• Geef informatie over de regels voor (niet) bellen in de auto.
• Zorg ervoor dat medewerkers in de auto handsfree kunnen bellen.
• Zorg voor goed onderhoud van het wagenpark.