Fysieke belasting
Iedere werknemer kan te maken krijgen met fysieke over- of onderbelasting. Fysieke overbelasting kan ontstaan als een werknemer de spieren en gewrichten in het lichaam te intensief gebruikt. Fysieke onderbelasting treedt op als de werknemer te weinig beweegt of te lang zit. Zowel fysieke over- als onderbelasting kan leiden tot gezondheidsklachten.
De overheid heeft regels opgesteld om deze gezondheidsklachten te voorkomen. Zowel werkgevers als werknemers hebben de verantwoordelijkheid om deze regels op te volgen. Werkgevers moeten de risico’s kennen en passende maatregelen treffen. Werknemers moeten deze maatregelen opvolgen. In branches waarin fysieke belasting veel voorkomt, zijn vaak afspraken vastgelegd in de arbocatalogus.
Meer weten?
Heeft u vragen over de producten en/of diensten van 247veiligwerken? Stel uw vraag op dit formulier. Afhankelijk van uw vraag, krijgt u binnen 24 uur een reactie.
Wilt u direct een medewerker spreken? Stel dan uw vraag via WhatsApp: 06 5122 8460. Dat kan 7 dagen in de week. Tussen 9.00 uur en 20.00 uur.
Beeldschermwerk
Beeldschermen (computers, laptops, tablets en mobiele telefoons) worden in nagenoeg alle bedrijven gebruikt. Langdurig, meer dan 6 uur per dag, werken met een beeldscherm kan gezondheidsklachten opleveren. De kans op gezondheidsklachten door beeldschermwerk is dan ook in bijna alle sectoren aanwezig. Het is daarom verstandig om de grens van 6 uur per dag niet te overschrijden om de kans op deze klachten te verkleinen.
Uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (2022) blijkt dat Nederlandse werknemers gemiddeld 4 uur met een beeldscherm werken. De sectoren waar het meest met beeldschermen wordt gewerkt, zijn: ICT, financiële instellingen, zakelijke dienstverlening en het openbaar bestuur.
Gezondheidsrisico’s
Langdurig werken met een beeldscherm kan leiden tot gezondheidsklachten. Over de verschillende vormen van fysieke belasting bij beeldschermwerk en (de daarbij horende) gezondheidsklachten, lees je hieronder.
Vormen van belasting
- Repeterende handelingen: Beeldschermwerk gaat gepaard met repeterende handelingen van de vingers en handen en statische belasting in de nek, schouders en armen. Dit kan leiden tot het ontstaan van werkgerelateerde Klachten aan Arm, Nek en Schouder (KANS), ook wel RSI genoemd.
- Zittend werk: Beeldschermwerk wordt meestal zittend uitgevoerd. Langdurig zitten, zonder regelmatige afwisseling met staan of lopen, verhoogt de kans op hart- en vaatziekten, diabetes type II, kanker en depressie.
- Statische werkhoudingen: Als de werkplek niet juist is ingericht en er zijn geen mogelijkheden om de armen af te steunen, zoals goede armleuningen, kan er vanwege de statische werkhouding statistische spierbelasting ontstaan. Dit kan na verloop van tijd leiden tot schouder- en nekklachten.
Overige gezondheidsklachten
- Oogklachten: Al gaat het bij oogklachten niet om een specifieke vorm van belasting, beeldschermwerk kan er wel toe leiden. Oogleden blijken bij intensief beeldschermwerk nauwelijks te knipperen. Hierdoor kan de oogbol droog worden en kan oogvermoeidheid optreden. De kans op deze klachten wordt groter als de luchtvochtigheid relatief laag is en wanneer het beeldscherm hoog staat. Te kleine symbolen, een gebrek aan contrast in het beeldscherm, een spiegelend beeldscherm, lichtbronnen in het blikveld en slecht omgevingslicht kunnen leiden tot slechte leesbaarheid. Slechte leesbaarheid kan zorgen voor meer knijpen met de ogen en een in elkaar gedoken, krampachtige houding. Dit kan vervolgens leiden tot oogvermoeidheid en belasting in de nek en schouders.
- Werkdruk: Werkdruk kan ook een rol spelen bij het ontstaan van bovengenoemde fysieke klachten omdat de lichaamshouding meer gespannen is, vooral in de nek- schouderregio. Er is sprake van werkdruk, als er een disbalans is tussen de taakeisen van het werk en de regelmogelijkheden. Lees meer over (het voorkomen van) werkdruk op de pagina van Werkdruk en burn-outklachten.
Gezondheidsklachten door beeldschermwerk kunnen specifiek of aspecifiek van aard zijn. Bij specifieke klachten kun je denken aan een tenniselleboog of carpaal tunnel syndroom. Bij aspecifieke klachten zijn er wel pijnklachten, maar kan de arts geen afwijkingen vinden en geen duidelijke medische diagnose stellen.
Zie ook
Duwen en trekken
Het duwen of trekken van voorwerpen vraagt veel energie, ook als de voorwerpen op wielen staan. Als de belasting op spieren en gewrichten door duw- of trektaken te zwaar, te lang of te vaak voorkomt, kan dit tot fysieke overbelasting leiden. Het is daarom belangrijk om te zorgen dat de lasten niet te zwaar en de frequentie van duwen en trekken niet te hoog zijn.
Bij het duwen of trekken van (rollende) voorwerpen gebruik je je lichaamsgewicht om het voorwerp in beweging te krijgen en in sommige gevallen ook in beweging te houden. Dit kost veel kracht waardoor er ook veel energie voor nodig is, vooral als het duwen of trekken met een schok plaatsvindt.
Gezondheidsrisico’s
Bij duwen of trekken bestaat het risico op fysieke overbelasting van spieren en gewrichten. De meest voorkomende klachten bij veel duw- en trektaken zijn schouderklachten. Bij trekken is de belasting van de rug vaak hoger dan bij duwen. Het risico op gezondheidsklachten door duwen en trekken hangt af van een combinatie van factoren: de afgelegde afstand en de frequentie van duwen, de duwhoogte, kenmerken van rolcontainer en de route en het gemiddelde en maximale duw- of trekgewicht.
Naast bovengenoemde kenmerken zijn ook de ondergrond waarover geduwd of getrokken moet worden en het eventuele onderhoud van de wielen, van invloed op de benodigde kracht. Een goede ondergrond en goed materiaal zijn daarom belangrijk om extra belasting te voorkomen. De route, denk aan veranderingen van richting, drempels en helling, die het voorwerp moet afleggen bepaalt in sterke mate of er vaak moet worden afgeremd en weer opgestart. Het op gang brengen en afremmen is veel zwaarder dan het in gang houden van karren.
Bekijk de tips en handige instrumenten bij duwen en trekken om de risico’s op gezondheidsklachten door duwen en trekken te verkleinen.
Zie ook
Repeterende handelingen
Werk kan bestaan uit het uitvoeren van repeterende handelingen. Repeterende handelingen zijn relatief korte bewegingen die zich vaker dan twee keer per minuut op ongeveer dezelfde manier herhalen. Denk bijvoorbeeld aan het werken aan een lopende band, het scannen van boodschappen in de supermarkt en inpakwerk. Werknemers verrichten deze handelingen meestal in een hoog tempo die constant worden herhaald. Repeterende handelingen kunnen leiden tot gezondheidsklachten.
In een aantal beroepen komen repeterende handelingen vaker voor. Zo lopen bijvoorbeeld kappers, bouwvakkers, distributiemedewerkers, bloemisten en caissières meer kans op het krijgen van gezondheidsklachten.
Gezondheidsrisico’s
Repeterende handelingen kunnen gezondheidsrisico’s met zich meebrengen als ze minimaal 1 uur achter elkaar of minimaal 2 uur per dag worden uitgevoerd. Zo kunnen ze leiden tot klachten aan arm, nek of schouders (KANS) of aan de romp. Deze klachten kunnen veroorzaakt worden door onvoldoende doorbloeding van deze spieren. KANS kan ook ontstaan door een verkeerde of verkrampte houding, eventueel versterkt door mentale spanningen, zoals stress.
Bij klachten, pijn of tintelingen in spieren in het schoudergewricht, armen en/of handen wordt vaak de term KANS gebruikt (klachten aan arm, nek en/of schouder). Een andere veelgebruikte term is RSI (repetitive strain injury). Maar dit dekt de lading niet helemaal, omdat deze klachten niet alleen ontstaan door kort cyclisch repeterend werk.
Het risico wordt groter als de repeterende handelingen gepaard gaan met:
- extra krachtuitoefening (vastpakken of bewegen van zware objecten);
- werken in belastende werkhoudingen of bewegingen;
- schokken en trillingen (bijvoorbeeld bij boren en frezen);
- een gebrek aan rustmomenten of afwisseling met andere vormen van belasting;
- langdurig werken met koude of natte materialen;
- zeer precies werk;
- hoge psychosociale arbeidsbelasting zoals hoge werkdruk en stress, lage sociale steun en weinig autonomie.
Ben je benieuwd naar hoe je inzicht kunt krijgen in de belangrijkste risicofactoren bij hand-armtaken? Of wil je weten hoe je het risico op gezondheidsklachten door repeterende handelingen kunt verkleinen? Lees de tips en handige instrumenten.
Zie ook
Staand werk
Een groot aantal werknemers heeft staand werk. Ze doen hun werkzaamheden voornamelijk staand en lopen daarbij weinig. Dit kan tot gezondheidsklachten leiden. Zoals problemen met de doorbloeding, rugklachten of klachten aan de heupen, knieën en/of voeten.
Gezondheidsrisico’s
Langdurig stilstaan kan ervoor zorgen dat het bloed niet meer goed door je lichaam wordt gepompt. We spreken van langdurig stilstaan als dit langer dan een uur achter elkaar is. Sta je lang stil, dan lukt het de beenspieren niet goed genoeg meer om het bloed goed richting het hart te pompen. Het bloed blijft hangen in de benen, wat kan leiden tot gezwollen enkels en spataderen in de benen. Naast problemen met de doorbloeding, hebben werknemers met een staand beroep ook vaak rugklachten en klachten aan de heupen, knieën en voeten.
Let op! Zwangere werknemers hebben een verhoogd risico op vroeggeboorte door staand werken.
Kwetsbare beroepen
Langdurig staand werk komt relatief vaak voor in beroepen die een plaatsgebonden karakter hebben.
Voorbeelden van kwetsbare beroepen
- baliemedewerkers (hotels, informatiebalies, servicedesks, enzovoort)
- kappers
- beveiligingspersoon
- chirurgen
- laboranten
- keukenpersoneel
- winkelmedewerkers
- metaalbewerkers
- bankwerkers
- visfileerders
Zie ook
Tillen en dragen
Het (bijna) dagelijks tillen of dragen van voorwerpen of mensen tijdens werk kan tot gezondheidsklachten leiden. Deze werknemers hebben een grote kans op (blijvende) rugklachten. Werkgevers zijn verplicht om te zorgen voor een gezonde en veilig werkplek en arbeidsrisico’s te beperken of voorkomen. Het is daarom van belang dat til- en draagwerkzaamheden op een verantwoorde manier worden uitgevoerd.
Gezondheidsrisico’s
Veel of zwaar moeten tillen en dragen tijdens de werkdag is erg belastend voor het lichaam. De rugspieren kunnen beschadigd raken, net als de bindweefselbanden rond de wervelkolom of de tussenwervelschijven. Hoe zwaarder iemand tilt, hoe groter de kans op beschadiging. Maar ook tillen van lichte voorwerpen kan tot schade aan het lichaam leiden. Bijvoorbeeld als iemand voorwerpen tilt vanuit een ongunstige houding (gebukt, gedraaid of boven je macht) of te vaak achter elkaar met te weinig hersteltijd ertussen.
Wie eenmaal rugklachten heeft opgelopen, komt er vaak moeilijk vanaf. Zijn de klachten zo erg dat iemand niet meer kan werken? Dan is een terugkeer in hetzelfde beroep vaak onwaarschijnlijk. Rugklachten zijn dan ook de meest voorkomende oorzaak van ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid.
Bekijk de tips en handige instrumenten voor tillen en dragen om de risico’s op gezondheidsklachten door tillen en dragen te verkleinen.
Zie ook
Werkhoudingen
Werkenden die vaak of langdurig in een ongezonde houding werken, lopen een groter risico op (blijvende) klachten aan spieren, pezen en gewrichten. Het is daarom belangrijk om deze vorm van fysieke belasting zo veel mogelijk te beperken door te zorgen voor een zo gezond mogelijke houding tijdens het werken.
Ongezonde werkhoudingen komen in alle sectoren voor, maar het meest in de bouwnijverheid, gezondheidszorg, agrarische sector en industrie. Denk bij ongezonde werkhoudingen aan gebukt of geknield werken, werken in een voorovergebogen houding of werken met de armen boven schouderhoogte.
Elke werkgever is verplicht voor een gezonde en veilige werkplek te zorgen, waar werknemers hun werkzaamheden op een gezonde en veilige manier kunnen doen. ‘Werkhoudingen’ komen altijd voor en zijn daarom een vast onderdeel van de risico-inventarisatie en –evaluatie (RI&E).
Gezondheidsrisico’s
Werken in ongunstige werkhoudingen kan leiden tot klachten aan spieren, pezen of gewrichten. Deze klachten kunnen zich voordoen doordat een ongunstige houding (te) vaak voorkomt tijdens een werkdag. Of doordat een werknemer bijvoorbeeld langdurig en zonder afwisseling in dezelfde houding staat. Dit noemen we ook wel statische belasting. Op korte termijn geeft langdurig of vaak werken in een ongunstige werkhouding vermoeidheidsklachten.
Extreme werkhoudingen en voorbeelden
Ook extreme werkhoudingen kunnen zorgen voor spanning op spieren, pezen en gewrichten. Extreme houdingen zijn houdingen waarbij het gewricht in, of dichtbij, de uiterste uitslag van het gewricht komt. Voorbeelden zijn:
- Werken met sterk gebogen nek, bijvoorbeeld bij het naar beneden kijken op een (te) lage tafel.
- Geknield werken, waarbij de knieën maximaal gebogen zijn.
- Werken met handgereedschap waarbij de pols sterk tot maximaal gebogen wordt, bijvoorbeeld bij kappers.
- Achterovergebogen staan, bijvoorbeeld bij boven je hoofd werken.
Hoe ernstig de klachten zijn, hangt af van hoe lang en hoe vaak de ongunstige werkhoudingen voorkomen. Ook hangt het samen met de hersteltijd. Benieuwd wat je kunt doen om het risico op klachten te verkleinen? Bekijk de tips en instrumenten voor een gezonde werkhouding.
Zie ook
Zittend werk
Dat onvoldoende lichaamsbeweging ernstige gezondheidsrisico’s met zich meebrengt, is al geruime tijd bekend. Steeds meer mensen weten ook dat lang zitten gezondheidsrisico’s kent. De gezondheidsrisico’s worden groter als mensen onvoldoende bewegen en lang zitten.
Bij sommige beroepen, zoals kantoorbanen of chauffeurs, draagt het werk grotendeels bij aan langdurig zitten, waardoor gesproken kan worden van een arbeidsrisico. Ook als je buiten werktijd veel beweegt, kan er nog steeds een negatief gezondheidseffect zijn als je daarnaast écht langdurig aaneengesloten zit.
Gezondheidsrisico’s
Lang zitten, ook wel sedentair gedrag genoemd, verhoogt de kans op vroegtijdig overlijden, diabetes type 2, hart- en vaatziekten, depressieve klachten en sommige vormen van kanker. Hoe deze gezondheidsrisico’s precies ontstaan is niet duidelijk. Mogelijk zorgt de inactiviteit van spieren tijdens lang zitten voor veranderingen in de stofwisseling.
Om de gezondheidsrisico’s te beperken, is het goed om periodes van zitten regelmatig af te wisselen met staan en/of bewegen tijdens je werkzaamheden. Bewegen is om verschillende redenen goed voor de gezondheid:
- Regelmatig bewegen vermindert het risico op onder andere beroertes, hart- en vaatziekten, diabetes (type 2), darmkanker en hoge bloeddruk.
- Voldoende beweging helpt het lichaamsgewicht op peil te houden. In 2022 had 50% van de Nederlanders van 18 jaar en ouder matig of ernstig overgewicht. Bij 15% van de groep is er zelfs sprake van ernstig overgewicht (obesitas).
- Bewegen is goed voor botten, spieren en gewrichten.
- Bewegen is goed voor de mentale gezondheid.
- Mensen die voldoende bewegen, hebben een beter zelfbeeld en minder last van angsten en depressies.
Bekijk de tips en instrumenten om de risico’s op gezondheidsklachten door zittend werk te verkleinen.
Zie ook
